متى ينتهي التمييز ضد الكرد الفيلية ؟ ... متى يتم رد الاعتبار الرسمي للاكراد الفيلية وباقي المواطنين العراقيين المهجرين أسوة بالكرد وحزب الدعوة ؟ ... متى يبدأ العمل بالتحري عن مصير ومكان رفات أكثر من 20,000 ألفا من شهدائنا ؟ ... متى يبدأ العمل بإعادة المواطنين العراقيين المهجرين الى ديارهم ؟ ... متى تعاد للكرد الفيلية أموالهم وممتلكاتهم المفرهدة من قبل الدولة العراقية منذ عام 1980 ؟ ... متى يبدأ العمل بتعويض مئات الآلاف من ضحايا جرائم التطهير العرقي والإبادة الجماعية (التهجير والإبعاد ألقسري) ؟ ... متى يبدأ العمل بتشريع قانون جنسية عراقي خال من التمييز والتفرقة؟ ومتى يتم تبني البطاقة الموحدة ؟ ... أين التمثيل الحقيقي للأكراد الفيليين في مجالس المحافظات ومجلس النواب وغيره من مراكز اتخاذ القرار ؟ ... أين دور الاكراد الفيلية في العملية السياسية والمصالحة الوطنية ؟ ... لماذا تتهرب دولة العراق من مسؤولياتها السياسية والقانونية والأخلاقية تجاه مظالم الكورد الفيلية ؟ ... لماذا حول أصحاب السلطة قضايا الكرد الفيلية السياسية والاقتصادية إلى قضايا جزائية لا نهاية لها في ظل الفساد المالي والإداري المستشري ؟ ... متى يتم تشكيل لجنة عليا لوضع حلول جذرية ودائمة لقضايا الكورد الفيلية ؟ ... متى ستقوم وزارة المهجرين والمهاجرين العراقية بواجباتها الأساسية تجاه الكرد الفيلية المهجرين قسرا ؟ ... متى تُرتب نخبنا وكوادرنا البيت الكوردي الفيلي وتوحد خطابنا وتشكل "مرجعية" سياسية موحدة تنسق مواقفنا من أجل استعادة وضمان حقوقنا، كبقية الشرائح العراقية ؟ ... متى ستقام مدارس تعلم أولادنا وبناتنا لغتهم الأصلية لنحافظ على هويتنا ولغتنا ؟ ... متى ستكون لنا فضائية بالكردية الفيلية تعكس قضايانا وثقافتنا وتراثنا وهموم أهلنا ؟ ...

ئەنجامنامەی کۆنفەرانسی دووەمی کوردی فەیلی ٢٠١٧ لە پەرلەمانی یەکیەتی ئەوروپا

ئەنجامنامەی کۆنفەرانسی دووەمی کوردی فەیلی ٢٠١٧ لە پەرلەمانی یەکیەتی ئەوروپا

بە ئنستیاتیڤی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان ـ ک ن ک، و فراکسیۆنی یەکیەتی سۆسیالیست و دیموکراتەکان لە یەکیەتی ئەوروپا دا،  لە ژێر گومبەزی پەڕلەمانی ئەوڕوپا، لە برۆکسەلی پایتەختی بەلجیکا  لە ٢٧ ی نیسانی ٢٠١٧، کۆنفرانسی دووەمی کوردانی فەیلی  بەڕێوە چوو.

لە کۆنفرانسەکەدا، بە بەشداری پۆلێک لە پەڕلەمانتارانی ئەوڕوپی، نوێنەرانی یەکیەتی ئەوڕوپا و ژمارەیەک لە کەسایەتیەکانی ئەوڕوپی و عەرەبی و پەڕلەمانتارانی عێراقێ و کوردستانی لە پەڕلەمانی هەرێمی کوردستان.  کەسانی سیاسی و چالاکوانانی سیاسیی کوردستانیی کوردستانی مەزن و نوێنەرانی هێز و پارت و رێخستنەکانی سڤیل ـ مەدەنی و کۆمەڵایەتی و چالاکوانانی کوردی فەیلی. لە کۆتایی کۆنفرانسەکەدا ئەم  ئەنجامنامەیە وەک راگەیێنراو.  رەوش وکەیسی کوردانی فەیلی بە داخوازی و راسپاردە و بڕیارگەلێک راگەیاند. 

کوردانی فەیلی، بەشێکی دانەبڕاو و سەرەکیی نەتەوەی کورد و پێکهاتەیەکی رەسەنی کۆمەڵگای عیراقین. خاوەن خانەدانی و کۆمەڵایەتیی پێکەوەژیانیی ئاشتیخوازانەن. نییەتپاک و دڵسۆزن لە رووی مرۆڤایەتی و پێشەنگن لە پیرۆزڕاگرتنی کایە کۆمەڵایەتی و ئابوریەکان دا. هەر لە کۆنەوە پەیوەندیەکانیان لەگەڵ تەواوی پێکهاتەکانی عیراقیدا بە ئاشتییانە پاراستووە.

کوردانی فەیلی لە سەرەتاکانی درووستبوونی دەوڵەتی عێراقدا، دوای جەنگی جیهانی  لە سایەی رێکەوتنی سایکس ـ پیکۆی ساڵی ١٩١٦دا رووبەڕووی کێشەو ئاریشەی پاکتاوکردن بوەتەوە،  . بە تایبەتی کێشەی رەگەزنامە و هاوڵاتیبوون، لە کاتی دەرچوونی یاسای رەگەزنامەی عێراقی لە ساڵی ١٩٢٤دا، لە کاتێکدا ئەو کێشانە بەر بە لاڕێیێکی خەتەرناکتر رۆێشتن و کاتێک حیزبی بەعس لە ساڵی ١٩٦٣ هاتە سەر حوکمی دەسەڵات و دواترلە ساڵی ١٩٦٨گەیشت بە خراپترین.

 رژێمی بەعس دوژمنایەتی خۆی بەرامبەر کوردانی فەیلی بە ئاشکەراو لە رێگای هەڵسوکەوتی دڕندانەیان لە بەرامبەردا، مامەڵەی نامرۆڤانە لە دژیان بەکار هێنا. سزای توند وبەکۆمەڵ بە سەریاندا سەپێنرا، بە راگوێزانی زۆرەملێ و دوورخستنەوەو کۆمەڵکوژی و جینۆسایدکردنی رۆلەکانی کوردی فەیلی پیادە کرد. زیاتر لە ٥٠٠٠ پێنج هەزار کوردی فەیلی لە نێوانی ساڵانی ١٩٦٩ ـ ١٩٧٢ و زیاتر لە ٦٠٠٠٠٠ شەشسەد هەزار ی تر لە پرۆسەیەکی رێکخراوو  بەردەوام دا، لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩٠.

دوای لە دەستدانی رەگەزنامەی عێراقی و دەستبەسەرداگرتنی بە گشتی ماڵومولکیان و لێسەندنەوەی دەکۆمێنتی یاسایی لە بارەی رەگەزنامەیی و موڵکداریدا، بە هەزاران لاو و گەنجی فەیلی  خرانە زیندانەکانەوە و زیاتر لە ٢٢٠٠٠ بیست و دوو هەزار کەس لەوانە شوێبزرکران. بە بیانووی ئەوەی کە کەسان و هاوڵاتیی بێگانەن و ملکەچ و پابەند نین بە ئامانجە باڵاکانی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی شۆڕش ـ ئەمە لە بەندی ١ لە بڕیاری ژمارە ٦٦٦ ی ٧ / ٥ / ١٩٨٠ ی دەرچوو لە ئەنجوومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی ( لەناوچوو) ی عێراق و  لە رۆژنامەی  الوقائع العراقیەی رەسمی ژمارە ٢٧٧٦ ی ٢٦ / ٥ / ١٩٨٠ دا بڵاوکرایەوە.

 دادگای باڵای تاوانی عێراقی، لە ٢٩/١١ـ ٢٠١٠ ، ئەو دادگایەی کە لە دوای ساڵی٢٠٠٣  وە دامەزرا،  تاوانی راگواستن و کوشتنی کوردی فەیلی، بە تاوانی کۆمەڵکوژی و دژ بە مرۆڤایەتی ناساند و لە قەڵەمیدا. هەروەها ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی، ئەو تاوانەی بە تاوانی لەناوبردنی بە کۆمەڵی ( کۆمەڵکوژی ) بە تەواوی ماناکانی بەپێی بڕیاری ژمارە ١٨ و بە تەواوی دەنگەکانی ئەنجومەن لە کۆبوونەوەی ١/٨ ـ ٢٠١١ وبە ژمارەی ٦ ی ساڵی ٢٠١٢  بڕیاری کۆماری لەسەر درا.  لە دوای دەرچوونی حوکمی دادگا بە پەیمانێکی حکومەتی عێراقی و بە بڕیاری ٤٢٦ ی ساڵی ٢٠١٠ بە لەناوبردن و سڕینەوەی هەموو ئاسەوارە ناشرینەکانی سەر کوردانی فەیلی بڕیاری لەسەر درا.

بڕیاردانی  لێسەندنەوەی رەگەزنامە و دەستبەسەراگرتن، سڕینەوەو دوورخستنەوەی بە زۆرەملێ و بەتاڵانبردنی بە گشتی مولکوماڵیان لە دژی کوردانی فەیلی و تاوانی تری پاکتاوی رەگەزی، شکاندن و پێشێلکردنی بڕیارەکانی جاڕدانی جیهانی مافەکانی مرۆڤی ساڵای ١٩٤٨ ـەو بە تایبەتی مادەی ١٥ لە جارنامەکە، ئەوەی :ـ

 ١.  بۆ هەر کەسێک ـ مرۆڤێک رەوایە کە رەگەزنامەی هەبێت.

 ٢. نابێ هیچ کەسێک  مرۆڤێک لە رەگەزنامەیەک بەزۆرەملێ بێبەش بکرێت  و بەبێ رەزامەندی ئەو پێی بگۆڕدرێت.

شوێنبزرکردن و دەستگیرکردنی هەزارەها مرۆڤی کوردی فەیلی، شکاندنی مادەکانی ٩، ١٠ و ١١ ەی ستوونی یەکەمی راگەیاندنی جیهانی بۆ مافەکانی مرۆڤە!. ئەم هەڵسوکەوتانە هەروەها شکاندنی بەیمانی نێودەوڵەتی بەیوەندیدار بە مافەکانی مەدەنی و سیاسی و بەیمانگەلی نێودەوڵەتی پەیوەند بە مافە ئابوری و کۆمەڵایەتی و رۆشنبیریەکانی ساڵی ١٩٦٦ ـە.

 ئەگەرچی دەوڵەتی عێراق سەرەڕای ئەوەی کە ١٤ ساڵ بەسەر گۆڕانی رژێمی پێشووی عێراق تێپەڕیوە، هێشتا مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسی کوردی فەیلی بە  دادپەروەرانە وئینسافەوە ناکات و کێشەکانیان چارەسەر ناکریێت و بەرژەوەندیەکانیان ناپارێزرێت و مافەکانی گەڕانەوەی رەگەزنامە و ماڵوموڵکیان و ئاشکراکردن و دانی ئاگاداریی گرتووان وشوێنبزران وەکو خۆیەتی. کێشەیان بۆ ئالیەتەکانی  هەڵبژاردنەکانی پەڕلەمانیدا بۆ دروستدەکرێت.

 بۆیە داواکارین لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و سەکۆکانی نێونەتەوەیی تایبەت بە مافەکانی مرۆڤ، کە هاوکاری و پشتگیری لە چارەسەرکردنی کێشەکانی کوردانی فەیلی بکەن و داواکاریەکانیان بەجێ بگەیێنن.

 

راسپاردە و داواکاری:ـ

١.   تەئکید دەکەینەوە لە پەرلەمانی ئەوروپا و یەکیەتی ئەوروپا، کە ئەو تاوانانەی بەسەر کوردانی فەیلی لە کاتی رژێمی بەعس هاتووە، بە تاوانی لکۆمەڵکوژی( جینۆساید )، پاکتاوی رەگەزی لەقەڵەم بدات و لەهەمان کاتیشدا ئەوەی بەسەر کوردە ئێزیدیەکان و کرستیانەکانیشدا هاتووە بەهەمان شێوە تاوانی جینۆسایدە.  بەتایبەتی کە دەوڵەتی عێراق پێشتر لە ساڵی ١٩٥٩ واژووی لە ژێر پەیماننامەی جنێڤی ١٩٤٩ کردووە. ئەو پەیمانەی کە پەیوەستە بە رێگرتن لە بە جێهێنانی تاوانەکانی کۆمەڵکوژی وپاکتاوی رەگەزی و لەسەر بنەماکانی دەرچوونی دادی دادگای تاوانی عێراقیی باڵا و بڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی،  لەمەڕ تاوانەکانی کۆمەڵکوژیی کوردانی فەیلی.

٢.  بەردەوامی هەماهەنگی و کارکردنمان و بەرەوپێشبردنی هاوکاریمان بە شێوەیەکی بەرفراوانتر لەگەڵ کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان ـ ک ن ک دا، لە هەموو ئەو بوارانەی کە پەیوەندن بە کوردانی فەیلیەوە.

٣.  داوا لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی دەکەین بە دامەزراندنی مەڵبەندێکی لێکۆڵینەوە و دەکۆمێنتی ئەرشیفی بۆ کێشەی کوردی فەیلی و بەتایبەتی لەسەر کەیسی کۆمەڵکوژی.

٤.  پێویستە لەسەر ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی، هەموو ئەو بڕیارانەی کە ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی لەناوچوو لە دژی کوردانی فەیلی دەریکردبوون بە بڕیارێک هەڵیانوەشێنێتەوە.

٥.  دامەزراندنی دەستەیەکی سەربەخۆی کاروباری کوردانی فەیلی لە سەرۆکایەتی کۆماری عیراق دا، کە ئەرکی چاودێری پاراستنی ماف و بەرژەوەندیەکانی کوردانی فەیلی بێت و پرۆژەو و یاسا پێشکەش بکات.

٦.  دامەزراندنی بەشێکی تایبەت بە کوردانی فەیلیی، لە بەش و بەڕێوەبەریەکانی وەزارەتی کۆچ و کۆچبەران،  کە ئەرکی رۆژانە چاودێری بێت لە کەیسەکانی کوردانی فەیلی و هاوکارییان بکات لە چارەسەرکردنی کێشەکانیان و کارئاسانیان بۆ بکات  لەو کۆسپ و تەگەرانەی کە دەکەونە ڕێی هاوڵاتیانی کوردانی فەیلی لە کاتی سەردانیان بۆ دەزگا میریەکان بۆ کێشە هەڵپەسێراوەکانیان. لەوانە پێک بێن کە ئاگاداری کەیسەکانیانن و شارەزاییان هەبێت  لە کێشەکان.

٧.   دووبارە ئاوەدانکردنەوە و خۆشگوزەرانکردنی ناوچەکانی کوردی فەیلی، بەتایبەتی خانەقین، مەندەلی، بەدرەوجەسان و زەرباتیە و کوت و هتد. هەروەها دانانی پڕۆژەی جۆراوجۆری خزمەتکوزاری و گەشەپێدان و چارەسەری کێشەی کەمئاوی لەو ناوچانەدا و هەڵگرتن و پووچکردنی مین تیایدا. بۆ ئەوەی گەڕانەوەی خەڵکی بۆ سەر شوێنەکانیان ئاسان ببێت. هەم ئەو خەڵکانەی کە لە زەمانی رژێمی پێشوو کۆچیان پێکرابوو و هەم ئەوانەی دوای ساڵی ٢٠٠٣  کە بە هۆی تیرۆری داعش ناوچەکانیان چۆڵ کرد.

٨.  دەستنیشانکردنی ناوچە کوردە فەیلیەکان، لە پارێزگاکانی دیالە و واسط و میسان، و رێکخستنەوەیان لە ناوچەیەکی ئابوری  و جوگرافیی دا، کە هاوڵاتیان و دانیشتوانی ئەوێ بتوانن بە شێنەیی خۆشگوزەرانی کاروباری ژیانی خۆیان بکەن و خۆیان ئاسایش و بەڕێوەبەرێتی خۆیان بکەن.

٩. گەرەنتیکردنی مافی کوردانی فەیلی لە بەشداریکردنیان لە کایەی سیاسیی لە بەغدا و هەولێر، شانبەشانی هەموو پێکهاتەکانی تری عێراقی و کوردی دا، بۆ ئەوەی بە دەوری کاریگەری خۆیان هەڵسن و خزمەتی کۆمەڵگای عێراقی و کوردستانی بکەن.

١٠. هاندانی کوردی فەیلی بۆ خۆئامادەکردن لە ئێستاوە بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتووی نوێنەرانی    عێراق و بەشداریکرنی کارا تێیدا. لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە کارئاسانی بکرێن و رێگری لە هەر کۆسپ و تەگەرەیەکی بەردەم بەشداربوونی کوردی فەیلی لە هەڵبژاردندا بگیرێ.

١١.   داوا لە دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستانی عێراق دەکەین، کە کەیسی کوردی فەیلی لە دەستوری هەرێمدا جێگیر بکرێ وبە هەمان شێوە توێژەکانی تریش لە کوردانی ئێزیدی و شەبەک . بۆئەوەی هەموویان نوێنەریان لە پەڕلەمانی کوردستاندا هەبێت بۆ داکۆکیکردن لە مافەکانیان هەتا ئەگەر لە رێگای کۆتاش بێت دەبێ مسۆگەر بکرێ.

١٢. کۆتاییهێنان بە هەموو شێوەکانی پاکتاوی و جیاکاری لە دژی کوردانی فەیلی لەلایەن سازی و دەزگاو بەڕێوەبەریەکانی دەوڵەت دا و فەراهەمکردنی فرسەتی یەکسانیی  لە مافەکانی هاوڵاتیبوونیان.

١٣. دانپێنان بە کوردانی فەیلی وەک پێکهاتەیەکی گەلی عێراق و وەک کەمایەتیەکی تایبەتی خەڵکی عێراق. کە کوردی فەیلی وەک خاوەن کەیسێکی رەوا سەیر بکرێن.

١٤. گەڕان بەدوای تەرم و گۆڕی کوردانی فەیلی، ئەوانەی کە بەدەستی دەوڵەتی عێراق لە ماوەی دەسەڵاتی رژێمی پێشوو شوێنبزرکران و چارەنووسیان ئاشکرا بکرێت.

١٥.  قەرەبووکردنەوەی کوردانی فەیلی لەو ماڵومولکەیان کە لەلایەن رژێمی پێشووی عێراقەوە لە سەرەتاکانی ساڵی ١٩٨٠وە  بە تاڵان برا یان دەستی بەسەرداگیرا.

١٦.  داوا لە دەسەڵاتدارانی هەردوو دەوڵەتی عێراق و ئێران دەکەین، زانیاری لەسەر ژمارەی نفوس و ئەو ناوچانەی کە خەڵکی کوردانی فەیلی تیایدا دەژین پێشکەش بکەن.

١٧.  پارێزگاری و چاودێریکردنی زمان و رۆشنبیری کوردی فەیلی و کەلتورەکەیان و گەرەنتی کردنی پرۆسەی فێرکردن و خوێندنیان بە زمانی دایک ( زاراوەی فەیلی ) لە قوتابخانەکانی ئەو ناوچانەی کە کوردانی فەیلی نیشتەجێن.

١٨. رێکخستنی سمینار و کؤڕو کۆبوونەوە لە زانکۆو پەیمانگا نێودەوڵەتیەکاندا لە مەڕ کەیس و کێشەکانی کوردانی فەیلی، بۆ سەرنجراکێشانی توێژەر و رووناکبیرانی ئەوڕوپی و دونیا بۆ ئەوەی توێژینەوە ی لەسەر بکەن.

١٩ رێکخستنی هەڵمەتگەلی مێدیایی و رۆشنبیری و زانیاری لەنێوەندەکانی کوردستانی دا، لە پێناو ئاشکرابوون وبەدەستخستنی زانیاری هەڵمەتەکانی راگواستن و پاکتاوی رەگەزی و ئەو کۆمەڵکوژیەی کە کوردانی فەیلی دوچاری بوون و گەیاندنی بە رای گشتی کوردی و هەموو بەشەکانی کوردستان.

٢٠.  هاوکاریکردنی ئەو کوردە فەیلییانەی، کە لە ساڵی ١٩٨٠ وە  تا وەکو ئێستایش لە کەمپ و خیوەتگاکانی جەهڕەم ، ئەزنەر و جیروفت لە وڵاتی ئێران دا ماونەتەوە، و کێشەکانیان چارەسەربکریێت.


پەیوەندیەکانی کۆمیتەی نێودەوڵەتی کوردانی فەیلی

کۆمیتەی نێودەوڵەتی کوردانی فەیلی، ئەوەی لە کۆنفرانسی یەکەمدا پێکهات، پەیوەندی بە دەسەڵاتدارانی دەوڵەتەکانی ئەوڕوپایان کرد و بە کورتی باسییان لە کێشەی کوردانی فەیلی لە عێراق کرد. لەلایەکی تر چاویان بە لێپرسراوانی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و دانمارک و یەکیەتی ئەوروپا کەوت. هەمدیس چاوپێکەوتنیان لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی نەمساش کرد.

هەروەها کۆمیتەکە سەردانێکی مەیدانیان بۆ بەغدا و هەولێر و سلێمانی ئەنجام دا، چاویان بە زۆرێک لە رێکخراو و کەسایەتی کوردی فەیلی لەم شارانەدا کەوت وهەروەها لەگەڵ  کەسایەتی و رێکخراو لە شارەکانی کوت و مەندەلی وخانەقین پەیوەندی کران و لە میانەی ئەو چاوپێکەوتنانەدا باس لەو کێشانە کران کە کوردانی فەیلی روو بەڕووی دەبنەوە و راو بۆچوونیان لەگەڵدا گۆڕدرا. هەروەها رێگای چارەسەریی بۆ ئەو کێشانەو هاوکاری نێوانیان و نێوانی کۆمیتەکە گفتوگۆی لەسەرکرا. لەلایەکی ترەوە کۆمیتەکە چاویان بە سیاسەتمەدار و سەرکردەو پەڕلەمەنتاران لە باغدا، هەولێر و سلێمانی کەوت و لەگەڵێاندا باس لە کێشە و داواکاریەکانی کوردانی فەیلی کران کەیسەکەیان بەبیرهێنایەوە.

بە گشتی کەسایەتی و لایەنە جیاکانی کوردی فەیلی و غەیرە فەیلی، کۆنفرانسی یەکەمی نێودەوڵەتی کوردی فەیلی  لە پەڕلەمانی ئەوروپایان بە باشی نرخاند و ئامادەی هاوکاری خۆیان بۆ بەردەوامی ئەم چالاکیانە نیشان دا.